W ramach programu filmowego zorganizowanego w Muzeum Narodowym ruszył cykl wykładów prowadzonych przez Ewę Opłatka. Odbywają się one pod frapującym tytułem: „Kobieta jako metafora choroby – negocjacje kobiecej tożsamości w oparciu o ucieleśnioną podmiotowość”. Prowadząca skupia się na analizie filmów hiszpańskiej reżyserki Isabel Coixet. Jej bohaterki w obliczu śmiertelnej choroby zmuszone są do refleksji nad własnym ciałem, a co za tym idzie – do przemyślenia podstaw własnej tożsamości, relacji z innymi oraz otaczającym je światem.

Jako kontekst do analizy filmów Ewa Opłatka wprowadza mało znaną w Polsce teorię feminizmu korporalnego, której główną przedstawicielką jest Elizabeth Grosz. Szczególnie interesująca wydaje się teoria korporalnej podmiotowości, w której na nowo zdefiniowane, ugruntowane materialne ciało ma stać się podstawą ludzkiej, a w szczególności kobiecej tożsamości.  Podobnie jak inne feministki, krytykuje ona platońsko-kartezjański paradygmat opierający się ma opozycji umysłu i ciała. Zwraca jednak uwagę na fakt, że feminizm drugiej fali wpadł w pułapkę, gdyż w swoje rozważania o ciele opiera na tych samych dualistycznych konceptach, a zmiana polega tylko na zmianie wartościowania: zrewaloryzowane zostaje ujemnie oceniane dotąd ciało. Grosz stara się wyjść poza system binarnych opozycji, sprzeciwiając się zarówno radykalnemu konstruktywizmowi, w którym znika materialność ciała i funkcjonuje ono jedynie na zasadzie metafory i reprezentacji, jak i poza koncepcję ciała określanego przez feministki drugiej fali jako byt przedkulturowy, prewerbalny, naturalny. Dla Grosz ciało istnieje na granicy tego, co wewnętrzne i zewnętrzne, jest otwartą konstrukcją o charakterze interakcyjnym i twórczym.

Ann, bohaterka filmu „Moje życie beze mnie” posłużyła tu jako świetny przykład budowania takiej ucieleśnionej, kobiecej tożsamości. Wykrycie u młodej, 23-letniej bohaterki nie poddającego się leczeniu raka jajników stało się początkiem drogi, która stała się dla niej powrotem do własnej cielesności. Co ciekawe, konfrontacja z śmiertelną chorobą nie powoduje u Ann chęci zwalczania, odrzucenia czy wstrętu wobec umierającego ciała, a staje się okazją do odkrycia własnej cielesności i pogodzenia się z nią co z kolei stanowi punkt wyjścia w renegocjacji własnej tożsamości.

Zdaniem prowadzącej, bohaterka filmu Isabel Coixet ma stanowić pozytywny przykład tego, jak w najzdrowszy sposób przeżyć chorobę.

Następny wykład z tego cyklu pt. „Ciało jako wstęga Moebiusa” odbył się 29.05 (sobota) o godz. 16, w Gmachu Głównym Muzeum Narodowego w Sali „U Samurajów”. Tym razem Ewa Opłatka przybliżyła niezwykle odkrywczą podwójną optykę patrzenia na ciało ujętą przez  Elizabeth Grosz w figurze wstęgi Moebiusa. Przedstawiła także analizę kolejnego z filmów Isabel Coixet  pt. „Życie ukryte w słowach”.

Anna Bocheńska